Funcionamento e significado da Carteira de Polonês (Karta Polaka) entre a diáspora polonesa no Brasil
Publicado 2026-08-24
Palavras-chave
- Karta Polaka,
- Carteira de Polonês,
- diáspora polonesa no Brasil,
- política para a diáspora,
- identidade nacional
- migrações ...Mais
Copyright (c) 2026 Eugeniusz Kuznicow-Wyszyński

Este trabalho está licenciado sob uma licença Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
Resumo
Este artigo analisa o funcionamento e o significado da Carteira de Polonês entre a diáspora polonesa no Brasil, entendendo-a como instrumento de política para a diáspora e mecanismo de fortalecimento de laços nacionais. O objetivo é examinar as funções do documento sob a perspectiva do Estado polonês e dos beneficiários, aferir o interesse no Brasil e identificar barreiras à sua difusão. Metodologicamente, combina-se a análise de fontes jurídicas e bibliográficas com trabalho de campo realizado pelo autor, incluindo entrevistas em profundidade com representantes da comunidade e um questionário on-line aplicado a pessoas que possuem ou pretendem obter a Carteira de Polonês. Os resultados mostram que, apesar da ampla comunidade de ascendência polonesa no país, o número de carteiras emitidas permanece baixo. As principais dificuldades são a falta de informação, a comprovação documental da ascendência e a barreira linguística. Ao mesmo tempo, a Carteira possui forte valor simbólico como reconhecimento da polonidade e confirmação de identidade. Para os mais jovens, funciona ainda como via de acesso à educação e à migração. Conclui-se pela necessidade de ampliar ações informativas e educacionais no Brasil, a fim de elevar a conscientização pública e a eficácia desse instrumento.
Downloads
Métricas
Referências
- BASER, Bahar; FÉRON, Élise. Diasporas and Transportation of Homeland Conflicts: Inter-group Dynamics and Host Country Responses. Abingdon: Taylor & Francis, 2024.
- CIURUŚ, Eugeniusz; DOBOSIEWICZ, Zbigniew; RÓMMEL, Waldemar. Polonia w Ameryce Łacińskiej. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1977.
- DOPIERAŁA, Kazimierz. Encyklopedia polskiej emigracji i Polonii: K–O. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Kucharski, 2003.
- GODLEWSKI, Jerzy Feliks. Katolicka myśl kościelna o prawie i państwie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985.
- GRONIOWSKI, Krzysztof. Polska emigracja zarobkowa w Brazylii, 1871–1914. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1972.
- JAGIELSKI, Jacek; PUDZIANOWSKA, Dorota. Ustawa o Karcie Polaka:Komentarz. Warszawa: Wolters Kluwer, 2008.
- KACZMARSKA, Katarzyna. Związek Karty Polaka z wyznaniem oraz jejwpływ na tożsamość posiadaczy i relacje społeczne. Warszawa, 2018.[Relatório de pesquisa – Narodowe Centrum Nauki, projeto
- 2011/03/B/HS3/00341].
- KAROLEWSKI, Ireneusz Paweł. The Polish Charter: Extraterritorial semicitizenship and soft power. In: AGARIN, Timofey; KAROLEWSKI, Ireneusz Paweł (eds.). Extraterritorial Citizenship in Postcommunist Europe. Lanham: Rowman & Littlefield, 2015. p. 65–87.
- KLARNER-KOSIŃSKA, Izabela; GMITRUK, Janusz; MAZUREK, Jerzy. Polonia brazylijska w piśmiennictwie polskim: antologia. Warszawa:
- Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, 2000.
- KRAWCZYK, Jan; GMITRUK, Janusz; MAZUREK, Jerzy. Z Polski do Brazylii: wspomnienia z lat 1916–1937. Warszawa: Muzeum Historii
- Polskiego Ruchu Ludowego, 2003.
- KULA, Marcin. Polonia brazylijska. Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza, 1981.
- ŁADYKOWSKI, Paweł. Utracony Wschód: antropologiczne rozważania o polskości. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2021.
- MAZUREK, Jerzy. Kraj a emigracja: ruch ludowy wobec wychodźstwa chłopskiego do krajów Ameryki Łacińskiej (do 1939 roku). Warszawa: Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego,
- 2006.
- MAZUREK, Jerzy; DE OLIVEIRA, Márcio; WENCZENOVICZ, Thaís Janaina;
- VILANI, Tadeu. Polacy pod Krzyżem Południa. Warszawa: Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego, 2009.
- PALECZNY, Tadeusz. Idea powrotu wśród emigrantów polskich w Brazylii i Argentynie. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich,
- 1992.
- SMOLANA, Krzysztof; BARYS, Dorota; KUCHARSKA, Magdalena;
- FICARELLI, Flavio. Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Kurytybie: 90 lat historii najstarszej polskiej placówki konsularnej w
- Ameryce Łacińskiej. Kurytyba: Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej, 2010.
- WALASZEK, Adam; BARTKOWIAK, Danuta. Polska diaspora. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2001.
- Brazylii, Polski i Peru. Warszawa: Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego, 2009.
- Artigos em periódicos
- BRZOZOWSKI, Jan. Przebieg procesu asymilacyjnego Polonii brazylijskiej. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, n. 791, p. 101–117, 2008.
- CABALLERO VÉLEZ, Diego; MISIUNA, Jan. When exit policies determine entry policies: The case of the Karta Polaka. International Migration, v. 63, n. 1, 2022. DOI: https://doi.org/10.1111/imig.13050
- GOŃDA, Marcin; LESIŃSKA, Magdalena. The Ethnic Card: From Diaspora Policy Instrument to Migration Policy Trigger. The Case of the Pole’s Card. East European Politics and Societies, online first, 2025. DOI: https://doi.org/10.1177/08883254251332300.
- HUT, Paweł. Karta Polaka jako instrument polityki łączności z zagranicznymi rodakami w latach 2008–2020. Przegląd Europejski, v. 2021, n. 1, p. 203–215, 2021. DOI: https://doi.org/10.31338/1641-2478pe.1.21.12.
- LATOCH-ZIELIŃSKA, Małgorzata. Od izolacji do wspólnoty. Kilka uwag o Polakach z Krainy Wielokulturowości w Brazylii. Prawa narodów w dobie interakcji kultur, v. 41, n. 2/2, p. 326–330, 2023. DOI: https://doi.org/10.35765/pk.2023.410202.19.
- LESIŃSKA, Magdalena; HÉJJ, Dominik. Pragmatic Trans-Border Nationalism: A Comparative Analysis of Poland’s and Hungary’s Policies Towards Kin-Minorities in the Twenty-First Century. Ethnopolitics, v. 20, n. 1, p. 53–66, 2021. DOI: https://doi.org/10.1080/17449057.2020.1808324.
- NOWAK, Witold; NOWOSIELSKI, Michał. The State, Diaspora Policy and Immigrant Organizations – Lessons from the Polish Case. Yearbook of the Institute of East-Central Europe, v. 16, n. 5, p. 159–176, 2018. Disponível em: https://www.ssoar.info/ssoar/bitstream/handle/document/69627/ssoar-yearbiece-2018-5-nowak_et_al-The_State_Diaspora_
- Policy_and.pdf. Acesso em: 10 jun. 2025.
- SENDHARDT, Bastian. The paradoxical nature of diaspora engagement policies: A world polity perspective on the Karta Polaka. Ethnopolitics, v. 20, n. 1, p. 25–38, 2021. DOI: https://doi.org/10.1080/17449057.2020.1808322.
- WOŁŁEJKO, Michał. Realizacja ustawy o Karcie Polaka w latach 2008– 2011 – sukces czy porażka? Bezpieczeństwo Narodowe, n. 20, p. 149–158, 2011.
- Documentos governamentais / relatórios
- MINISTERSTWO SPRAW ZAGRANICZNYCH (MSZ). Rządowa strategia współpracy z Polonią i Polakami za granicą na lata 2025–2030. Warszawa: MSZ, 2025.
- Sites
- STOWARZYSZENIE „Wspólnota Polska”. Karty Polaka dla potomków emigrantów do Ameryki Południowej. Disponível em: http://wspolnotapolska.org.pl/wiadomosci.php?id=7110. Acesso em: 10 jun. 2025.
- STOWARZYSZENIE „Wspólnota Polska”. Modernizacja siedziby Stowarzyszenia Polsko-Brazylijskiego im. Marszałka Piłsudskiego w
- Kurytybie – kontynuacja. Disponível em: http://wspolnotapolska. org.pl/wiadomosci.php?id=8870. Acesso em: 10 jun. 2025.
- Documentos legais (atos normativos da Polônia)
- POLÔNIA. Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka. Dziennik Ustaw, 2007, nr 180, poz. 1280.
- POLÔNIA. Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. Dziennik Ustaw, 2012, poz. 16.
- POLÔNIA. Ustawa z dnia 16 maja 2019 r. o zmianie ustawy o Karcie Polaka. Dziennik Ustaw, 2019, poz. 1095.
- POLÔNIA. Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Dziennik Ustaw, 1920, nr 7, poz. 44.
